Hangi hayvanları yemeliyiz? Yasaklanan hayvanlar Kur'an'da geçmekte midir?

(Enam 118)

فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللّٰهِ عَلَيْهِ اِنْ كُنْتُمْ بِاٰيَاتِه۪ مُؤْمِن۪ينَ

Fekulû mimmâ żukira-smu(A)llâhi ‘aleyhi in kuntum bi-âyâtihi mu/minîn(e)

Eğer O’nun âyetlerine inanıyorsanız o zaman Allah’ın isminin üzerine zikredildiği şeylerden yiyin!

Bu ifade genel bir anlam taşımaktadır. Ayette “kesmek” ile ilgili bir ifade değil, “yemek” ile ilgili bir kullanım bulunmaktadır. Bu bağlamda, Allah’ın ismini anarak, yani “Bismillah” diyerek yemenin gerekliliği vurgulanmaktadır. Bu ifade, yenilen her nimette Allah’ı hatırlamayı ve zikretmeyi içerir.

Ayette, hayvanın kesim sürecinden değil, hazırlanmış bir yemeğin tüketilmesinden bahsedilmektedir. Bu nedenle ifade, doğrudan kesim işlemini değil, genel olarak tüketim sırasında Allah’ın anılmasını kapsamaktadır. Hitap müminleredir. Bununla birlikte, Allah’ın ismi anılarak kesilen hayvanlar da bu kapsam içinde değerlendirilir.

Peki müminler Allah’ın ismi anılarak kesilen hayvanlardan yemiyorlar mı ki böyle bir ifade geliyor? Ben bu soruyu sorsam siz ne dersiniz? Biz zaten böyle yapıyoruz, dersiniz.

Bu durum, müminlerin bu konuda bazı çekinceler taşıdığını, zihinlerinde soru işaretleri bulunduğunu veya içinde bulundukları ortamdan kaynaklanan baskılarla karşılaştıklarını göstermektedir.

Müşriklerin baskı ve tehditlerinin etkisiyle bu tür konularda tereddüt yaşandığı ve zaman zaman geri adım atıldığı anlaşılmaktadır.

Peki müminler Allah’ın adı anılarak kesilen hayvanları neden yemiyor? 

Yahudilikte tavşan ve deve etinin yenmesi yasak kabul edilmektedir[1]. Ayrıca Tevrat’ta çeşitli böcekler, sürüngenler ve kemirgenler de yenilmesi yasak olanlar arasında sayılmaktadır.

Deniz ürünleri içinde ise balık formunda olmayan karides, kalamar, midye, istiridye, ahtapot, istakoz ve yengeç gibi canlıların tüketimi de yasak kapsamına alınmıştır.

İslamî bazı yorumlarda bu tür canlıların “mekruh” olarak değerlendirilmesi, bu anlayışların etkisiyle ilişkilendirilmektedir.

👉️   Kur’ân’da bu konuda açık bir yasak bulunmamasına rağmen, Tevrat kaynaklı bilgileri dikkate alan bazı müfessirler bu tür değerlendirmelerde bulunmuşlardır.

👉️  Tevrat’a göre karada yaşayan hayvanlardan geviş getiren ve çift tırnaklı [2]olanların yenmesi serbesttir. Bu özelliği taşımayan hayvanların yenmesi ise yasak kabul edilmiştir. Tavşan ve deve, bu genel kuralın dışında tutulan örnekler arasında yer almaktadır.

Bu ayette, sahte kutsallara veya putlara adanan hayvanların değil; Allah rızası için kesilen hayvanların yenmemesinden bahsedilmektedir. Kur’ân’a göre bir yiyeceğin tüketilmesi iki temel şart çerçevesinde değerlendirilir.

Bu şartlar, ---

“Ey insanlar yeryüzünde tayyip, helal olan şeyleri yiyin.” (Bakara 168)

[1] Tevrat'ta (Levililer 11:6) tavşan eti, "geviş getiren ama çatal tırnaklı olmayan" hayvanlar kategorisinde sayıldığı için kesinlikle kirli (haram/yasak) kabul edilir. Koşer beslenme kurallarına göre yenmesi yasak olan tavşan, Yahudi inancında haram yiyecekler arasında yer alır.

[2] Tevrat'ta (Levililer 11), hem geviş getiren hem de çatal/yarık tırnaklı olan hayvanların eti helal (temiz) sayılırken, bu iki özellikten sadece birine sahip olanlar veya hiçbirine sahip olmayanlar haram (kirli) kabul edilir.

İbrahim ÇELİK