Namaz Kılmayanlar Cehennemlik midir?

قَالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلّ۪ينَۙ

Kâlû lem neku mine-lmusallîn(e)

(Müddesir 43)

Dediler ki: Biz” musallin” değildik.

Diyanet İşleri Meali (Yeni): Onlar şöyle derler: “Biz namaz kılanlardan değildik.”

Elmalılı Meali (Orijinal): Derler: biz namaz kılanlardan değildik

Ayetin bağlamında cehennemliklerden bahsedilmekte ve onlara “Sizi cehenneme sürükleyen nedir?” diye sorulacağı ifade edilmektedir. Onların da “Lem neku mine-lmusallîn” diye cevap verdiği anlatılmaktadır. Bu ifade “Namaz kılanlardan değildik” şeklinde meallendirilmiş ve bu anlam üzerinden namaz kılmayanların cehenneme gideceğine dair hükümler verilmiştir. Gerçekten de ayette “musallî” kavramı namaz kılmak anlamında mıdır?

Ayetteki mesajı anlamak için önce kavramın kullanıldığı bağlama bakalım. “Musallîn” kelimesinin geçtiği Müddessir Suresi’nin 43 ile 47. ayetleri arasında cehennemliklerden bahsedilmekte ve onlara niçin cehenneme girdikleri sorulmaktadır. Geleneksel yorumlarda bu ifade “Biz salât edenlerden değildik”, yani “Biz namaz kılanlardan değildik” şeklinde anlaşılmış ve bunun üzerinden birtakım hükümler verilmiştir.

Oysa bu sure ilk inen surelerdendir ve ayetin indiği dönemde henüz namaz ibadeti yoktu. Diğer bir ifadeyle burada, bugün Müslümanların kıldığı rükûlu, secdeli namazdan söz edilmemektedir. Tıpkı Mâûn Suresi’nde olduğu gibi burada da müşriklerin ibadet diye yaptıkları eylemlerden bahsedilmektedir. Nitekim devam eden ayetlerde cehennemlik olan musallîlerden bahsedilirken onların ağzından şu mesajlar verilmektedir: “Biz Allah’ın birliğine inanmaz, ona boyun eğmezdik, fakir fukaraya yardım etmezdik, Allah’ın ayetleri hakkında ileri geri konuşanlara eşlik ederdik, hesap gününü yalanlardık. Ölüm gelinceye kadar hep böyle davrandık.” Bunlar cehennemliklerin özellikleri olarak sıralanmıştır. Yani “Biz musallîlerden değildik” diyenlerin özellikleri bunlardır.

Görüldüğü üzere “musallî” kavramının geçtiği bağlam son derece açık ve nettir. Burada Allah’a itaat etmeyen, ona boyun eğmeyen, ondan başkasına kulluk eden, fakir fukaraya yardım etmeyen, Allah’ın ayetlerini yalanlayan ve hesap gününü yok sayan müşriklerin özelliklerinden bahsedilmektedir.

Dolayısıyla buradaki “musallî” kavramı, yetimi ve yoksulu koruyan, acizlere ve muhtaçlara yardım eden, onlara destek olan anlamındadır. Yani burada namaz kılanlardan değil, müşriklerin ibadetinden ve özelliklerinden söz edilmektedir.

Bu durumda müşriklerin ibadetinden bahseden bir ayeti Müslümanların kıldığı namaz gibi yorumlamak yanlıştır. Bu itibarla bu ayetten hareketle “Namaz kılmayanlar cehennemliktir” diyenlerin iddiasının içi boştur. Kısacası bu suredeki “musallî” kavramıyla rükûlu, secdeli namazdan söz edilmemektedir. Zira ayetin indiği dönemde bugün bilinen biçimde namaz kılınmıyordu.

Bu suredeki kavramı ve muhtevayı anlamamıza katkı sağlayacak bir diğer yer, Kıyâme Suresi’nin 31 ve 32. ayetleridir: “Felâ saddeka velâ sallâ- Velâkin keżżebe ve tevellâ” (Kıyâme Suresi, 31-32). Bunu da meal müellifleri “O, doğrulamamış ve namaz da kılmamıştır” şeklinde çevirmişlerdir.

Burada da cehennemliklerden bahsedilirken şu mealde bir açıklama yapılmaktadır: “Felâ saddeka velâ sallâ- Velâkin keżżebe ve tevellâ”, yani “O ne doğruladı ne de destekledi. Fakat yalanladı ve yüz çevirdi.” Burada cehennemliklerin dört özelliği sayılmaktadır. Bunlar “saddeka, sallâ, kezzebe ve tevellâ” kavramlarıyla ifade edilmiştir.

Geleneksel yorumlarda “saddeka” kelimesine “sadaka vermedi” anlamı verilmiştir, bu da yadırgatıcı bir anlamdır. “Sallâ” kelimesine ise “namaz kılmadı” anlamı verilmiştir; oysa bu dönemde henüz rükûlu, secdeli bir ibadetin olmadığını biliyoruz. Hâlbuki buradaki “saddeka” kelimesi, hakkı ve hakikati tasdik etmeyen anlamındadır. “Sallâ” kelimesi ise Allah’tan yana olmayan, yani Allah’ın dinine destek olmayan anlamında kullanılmıştır. Bu kişilerin de cehenneme sürükleneceğinden bahsedilmektedir.

Dikkat edilirse ayette “sallâ” kavramının karşıtı olarak “tevellâ” kelimesi kullanılmıştır. Yani ibadet eden ile etmeyen arasında bir ayrım yapılmamaktadır. Kısacası burada da namaz kılmaktan değil, Allah’ın dinine destek olmaktan bahsedilmektedir. Bundan yüz çevirenlerin cehenneme gideceği anlatılmaktadır.

İbrahim ÇELİK